Η επιλεκτική σίτιση (selective eating) είναι μια συχνή δυσκολία που εμφανίζεται σε πολλά παιδιά και σχετίζεται με τον περιορισμό ή την άρνηση κατανάλωσης συγκεκριμένων τροφών. Πρόκειται για μια μορφή δυσκολίας σίτισης, όπου το παιδί μπορεί να απορρίπτει φαγητά με βάση την υφή, το χρώμα, τη μυρωδιά ή ακόμα και τον τρόπο σερβιρίσματος. Συχνά, παρατηρείται να προτιμά μόνο συγκεκριμένα γεύματα (π.χ. ψωμί, μακαρόνια, πατάτες), ενώ αποφεύγει ολόκληρες κατηγορίες τροφών, όπως τα φρούτα, τα λαχανικά ή το κρέας.

Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις η επιλεκτική σίτιση μπορεί να θεωρηθεί ως μια «παροδική ιδιοτροπία», όταν επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ισορροπημένη παιδική διατροφή και να έχει αρνητικό αντίκτυπο στη σωματική ανάπτυξη και υγεία του παιδιού. Παράλληλα, συχνά προκαλεί άγχος και εντάσεις στην οικογένεια, καθώς τα γεύματα μετατρέπονται σε πεδίο πίεσης και απογοήτευσης.

Παραδείγματα επιλεκτικού φαγητού στα παιδιά:

• Το παιδί τρώει μόνο λίγες αγαπημένες τροφές (π.χ. μακαρόνια σκέτα, ψωμί, πατάτες).
• Αποφεύγει τροφές με συγκεκριμένη υφή (π.χ. σούπες, γιαούρτι με κομμάτια).
• Επιλέγει μόνο τρόφιμα ενός χρώματος (π.χ. λευκά φαγητά).
• Ζητά το φαγητό πάντα στο ίδιο πιάτο ή κομμένο με συγκεκριμένο τρόπο.
• Απορρίπτει ολόκληρες κατηγορίες τροφών (π.χ. φρούτα ή λαχανικά).
• Δεν δοκιμάζει φαγητά που «μυρίζουν» έντονα.
• Δείχνει φόβο ή άρνηση μπροστά σε καινούρια φαγητά (νεοφοβία)
• Ξεκινάει να απορρίπτει τροφές που παλαιότερα έτρωγε

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η επιλεκτική σίτιση δεν οφείλεται απλώς σε «πεισματάρικη συμπεριφορά». Μπορεί να σχετίζεται με:

• αναπτυξιακή καθυστέρηση,
• νοητική στέρηση,
• διαταραχές επεξεργασίας πληροφοριών (όπως διαταραχή αισθητηριακής επεξεργασίας),
• δυσπραξία ή διαταραχή συντονισμού των κινήσεων,
• διαταραχή αυτιστικού φάσματος κ.α

*Σημαντικό: δεν είναι απαραίτητη κάποια επίσημη διάγνωση για να πραγματοποιηθεί η αξιολογητική διαδικασία.

Η έγκαιρη υποστήριξη από εξειδικευμένους επαγγελματίες (λογοθεραπευτές ή/και εργοθεραπευτές με εξειδίκευση στη σίτιση) είναι καθοριστικής σημασίας.

Αξιολογητική Διαδικασία

Η αξιολόγηση της σίτισης στο Κέντρο Αναπτυξιακής Παρέμβασης «Στοχεύω» πραγματοποιείται σε δύο στάδια, ώστε να συγκεντρωθούν όλες οι απαραίτητες πληροφορίες και να καταγραφεί με ακρίβεια η συμπεριφορά του παιδιού απέναντι στο φαγητό.

1η συνάντηση – Με τους φροντιστές

Η πρώτη συνάντηση πραγματοποιείται αποκλειστικά με τους φροντιστές. Σε αυτή τη φάση γίνεται η λήψη αναλυτικού ιστορικού, λήψη και αποστολή βίντεο και, συμπληρώνονται ερωτηματολόγια, με στόχο να κατανοηθούν καλύτερα οι συνήθειες, οι δυσκολίες και οι ανάγκες του παιδιού γύρω από τη σίτιση.

2η συνάντηση – Με το παιδί

Η δεύτερη συνάντηση πραγματοποιείται με το παιδί, το οποίο συνοδεύεται από τον/τους φροντιστή/φροντιστές του, και έχει διάρκεια 45 λεπτών τα οποία αφιερώνονται στο παιδί: παρουσιάζονται διαφορετικές τροφές, ώστε να αλληλεπιδράσει μαζί τους και να καταγραφούν οι σιτιστικές του δεξιότητες καθώς και οι συμπεριφορές του σε σχέση με το φαγητό. Τα επόμενα 15 λεπτά αφιερώνονται στους φροντιστές: γίνεται συζήτηση των ευρημάτων και δίνονται εξατομικευμένες συστάσεις για τα επόμενα βήματα.

Με αυτόν τον τρόπο, η αξιολόγηση παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα, τόσο μέσα από τις εμπειρίες και τις παρατηρήσεις των φροντιστών, όσο και μέσα από την άμεση παρατήρηση του παιδιού.

Σε ποια παιδιά απευθύνεται η αξιολόγηση σίτισης

Η αξιολόγηση μπορεί να πραγματοποιηθεί σε βρέφη, παιδιά και εφήβους που:

• παρουσιάζουν άρνηση τροφής,
• συνεχίζουν να σιτίζονται με αλεσμένες τροφές μετά τον πρώτο χρόνο,
• έχουν σιτιστικές επιλεκτικότητες (τρώνε ελάχιστα φαγητά),
• έχουν αποκλείσει κατηγορίες τροφίμων (π.χ. δεν τρώνε κρέας, φρούτα, λαχανικά),
• εμφανίζουν αισθητηριακές δυσκολίες (δεν ακουμπούν φαγητά, ενοχλούνται από μυρωδιές, αηδιάζουν με συγκεκριμένες υφές),
• έχουν στοματοκινητικές δυσκολίες (δυσκολεύονται να μασήσουν κρέας ή κομμάτια τροφής),
• αντιμετωπίζουν γνωστικές δυσκολίες.

Στο τέλος της αξιολογητικής διαδικασίας, οι φροντιστές θα έχουν μια ξεκάθαρη εικόνα:

• γιατί το παιδί τρώει μόνο συγκεκριμένα φαγητά,
• γιατί απορρίπτει ολόκληρες κατηγορίες τροφίμων,
• γιατί προτιμάει τα τυποποιημένα προϊόντα,
• γιατί δυσκολεύεται να φάει μαζί με την οικογένεια, παρά τις προσπάθειες,
• γιατί οι μέχρι τώρα προσπάθειές τους δεν είχαν αποτέλεσμα,
• και κυρίως, τι βήματα χρειάζεται να ακολουθήσουν ώστε το παιδί να αρχίσει να δοκιμάζει και να καταναλώνει περισσότερες τροφές.

Πιθανές προτάσεις μετά την αξιολόγηση:

Με βάση τα ευρήματα, οι θεραπευτής σίτισης μπορεί να προτείνει:

• συστάσεις προς την οικογένεια και επαναξιολόγηση σε 3 ή 6 μήνες,
• ένταξη του παιδιού σε ατομικό πρόγραμμα θεραπείας/παρέμβασης,
• συμμετοχή σε ομαδικό πρόγραμμα θεραπείας/παρέμβασης,
• καθοδήγηση και υποστήριξη της οικογένειας μέσα από ειδικό πρόγραμμα,
• παραπομπή σε ιατρική ειδικότητα για περαιτέρω διερεύνηση.

Οι υπηρεσίες μας βασίζονται σε πρωτόκολλα σίτισης με διεθνή αναγνώριση και αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα. Είμαστε πιστοποιημένοι στις προσεγγίσεις:

• SOS Approach to Feeding
• The GET Permission Approach to Feeding
• CAN–EAT Approach

Για κάθε παιδί και οικογένεια επιλέγεται η κατάλληλη μέθοδος ή συνδυασμός μεθόδων, ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες τους.

Αν έχετε απορίες ή θέλετε να προγραμματίσετε την αξιολόγηση του παιδιού σας, επικοινωνήστε μαζί μας. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να κάνει τη διαφορά.

Θεραπευτική Διαδικασία

Στο Κέντρο Αναπτυξιακής Παρέμβασης «Στοχεύω», το παιδί προσέρχεται μαζί με τον φροντιστή του μία φορά την εβδομάδα για συνεδρία διάρκειας 45 λεπτών. Η ημέρα και η ώρα είναι σταθερές και καθορίζονται σε συνεργασία με την οικογένεια.

Δομή συνεδρίας σίτισης

Στην αρχή της συνεδρίας πραγματοποιούνται σύντομες δραστηριότητες με στόχο τη ρύθμιση του παιδιού και την προετοιμασία του για την εμπειρία με τις τροφές. Μέσα από παιχνίδι και κινητικές ή αισθητηριακές δραστηριότητες, το παιδί προετοιμάζεται σταδιακά ώστε να είναι πιο δεκτικό στη διαδικασία της σίτισης. Στη συνέχεια χρησιμοποιείται μια σύντομη δραστηριότητα-«γέφυρα», η οποία βοηθά το παιδί να μεταβεί ομαλά από τη φάση του παιχνιδιού στη φάση της αλληλεπίδρασης με τις τροφές. Παρουσιάζονται 8 έως 12 τροφές, με στόχο το παιδί να αλληλεπιδράσει μαζί τους. Ο θεραπευτής χρησιμοποιεί το παιχνίδι για να διευκολύνει την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την πρόοδο στα 32 βήματα σίτισης (από το «ανέχομαι» έως το «τρώω»). Στο τέλος της συνεδρίας, ακολουθεί η διαδικασία καθαρισμού, ώστε η συνεδρία να ολοκληρωθεί με θετικό και οργανωμένο τρόπο.

Σε ξεχωριστή συνάντηση —συνήθως μετά από 4 συνεδρίες με το παιδί— ο θεραπευτής συζητά με τον/τους φροντιστές:

- τι έχει συμβεί κατά τη διάρκεια των συνεδριών,
- ποια πρόοδος έχει σημειωθεί,
- και μια συγκεκριμένη θεματική ενότητα σχετικά με τη σίτιση, παρέχοντας οδηγίες και προτάσεις για τροποποιήσεις στο σπίτι.

Στοχοθεσία

Η στοχοθεσία για κάθε παιδί είναι εξατομικευμένη, ανάλογα με τις ανάγκες του. Σε γενικές γραμμές, ο θεραπευτής συνεργάζεται με το παιδί με σκοπό:

• να αποκτήσει θετικές εμπειρίες με το φαγητό, • να μάθει μια σταθερή ρουτίνα γευμάτων (π.χ. πλένω χέρια πριν το φαγητό), • να κάθεται στο τραπέζι με άνεση και ευχαρίστηση, • να κάνει ομαλή μετάβαση από αλεσμένες τροφές σε κομμάτια, • να μπορεί να μυρίζει, να αγγίζει, να γεύεται και να καταπίνει διάφορες τροφές πιο άνετα, • να εξοικειωθεί με διαφορετικές υφές και γεύσεις, • να μάθει να χρησιμοποιεί σωστά κουτάλι, ποτήρι, πιρούνι και άλλα εργαλεία σίτισης, • να αυξήσει την ποικιλία αλλά και την ποσότητα τροφών που καταναλώνει.

Με αυτόν τον τρόπο, κάθε συνεδρία στοχεύει όχι μόνο στη βελτίωση της διατροφής, αλλά και στη δημιουργία μιας πιο ευχάριστης και θετικής εμπειρίας σίτισης για το παιδί και την οικογένεια.

Συνήθως, η θεραπεία ολοκληρώνεται όταν το παιδί:

• δοκιμάζει με ευκολία το 80–90% των τροφών που του παρουσιάζονται,
• έχει αυξήσει το ρεπερτόριο σίτισής του, φτάνοντας σε 30+ διαφορετικές τροφές σε σταθερό επίπεδο,
• παρουσιάζει σωστή ανάπτυξη (βάρος/ύψος) και παραμένει στις αναμενόμενες καμπύλες ανάπτυξης για τουλάχιστον 2 εβδομάδες,
• τρώει τις τροφές του χωρίς δυσκολίες (πνιγμό, εμετό, αρνητικές αντιδράσεις ή συγκρούσεις με τους γονείς).

Έτσι, το παιδί αποκτά σταδιακά μια πιο ισορροπημένη διατροφή και η ώρα του φαγητού γίνεται πιο ευχάριστη για όλη την οικογένεια.